Nieuws

Het dubbeldikke zomernummer over het Asiel- en migratiepact wordt vandaag gepubliceerd:

Nu het Europese asielrecht overstapt van richtlijnen op verordeningen, onderzoekt Willem Hutten hoe het Pact dwingende Europese verplichtingen combineert met nationale keuzemogelijkheden, en wat de Nederlandse uitvoeringswet ervan maakt. Wat betekent het Pact voor uitvoering en rechtsbescherming? Huub Verbaten kijkt naar de nieuwe grensprocedures, de wankele balans tussen snelheid en zorgvuldigheid en de keuzes van lidstaten. De risico’s schuilen vooral in de politieke wil en de uitvoeringscapaciteit van lidstaten.

Evelien Brouwer onderzoekt wat de nieuwe Screeningsverordening toevoegt aan de bevoegdheden om persoonsgegevens van derdelanders op te slaan. Problematisch blijkt vooral de mogelijkheid om eerdere veroordelingen in een lidstaat op te slaan, ongeacht de zwaarte van het delict.

Door de Asielprocedureverordening en nationale maatregelen verdwijnen in de asielprocedure belangrijke waarborgen en worden termijnen verkort. Marcelle Reneman bespreekt de verschillende fasen en de Nederlandse invulling ervan.

De Asiel- en Migratiebeheerverordening lijkt op de Dublinverordening. Maar uit de analyse van Hemme Battjes blijkt dat er belangrijke veranderingen zijn: de mogelijkheid om opvang te onthouden aan wie zich niet in de verantwoordelijke lidstaat bevindt en de inperking van het beroep tegen overdrachtsbesluiten.

Nu de Opvangrichtlijn weer is herzien, kijkt Lieneke Slingenberg naar de belangrijkste wijzigingen en de implementatie in Nederland. De richtlijn blijkt voor asielzoekers zowel verbeteringen als verslechteringen te bevatten.

Het pact breidt de mogelijkheden voor asielbewaring uit, in en buiten grensprocedures. Eveline Derksen ziet aanvullende waarborgen, maar vooral minder bescherming van het recht op vrijheid.

Barbara Safradin en Rosa Koopmans constateren dat cruciale waarborgen voor kinderen, zoals kindvriendelijke voorzieningen en geïntegreerde kwetsbaarheidsbeoordeling, in Nederland nog onvoldoende zijn uitgewerkt.

Het Pact biedt nieuwe voogdij- en vertegenwoordigingsregelingen voor minderjarigen. Loubna Andich concludeert dat ondanks bindende aanstellingstermijnen, een maximum caseload en formalisering van expertise-eisen, er kritische lacunes blijven bestaan.

Bij een bijeenkomst van internationale experts in Nijmegen bleek dat de EU veel beloofde in de aanloop naar het Pact: o.a. meer mogelijkheden voor legale migratie en solidariteit tussen lidstaten. Terwijl het pact vooral de EU wil beschermen tegen mensen op de vlucht.

De nieuwe hoogleraar Lilian Tsourdi vertelt Trudeke Sillevis Smitt wat soft enforcement kan betekenen bij de implementatie en handhaving van het migratierecht.

De redactie zet de afkortingen, de tijdlijn en implementatieregelgeving op een rij.

En in de column raakt Sander Schuitemaker ‘geëmotioneerd als ik mijn eigen kinderen herken in kinderen die zonder ouders zijn gevlucht.’

In deze tweede migratie-update van 2026 geeft Órlaith Higgins, stagiaire bij de Commissie Meijers, een overzicht van de recente ontwikkelingen op het gebied van migratie en asiel in de EU en de wetgevingsvoorstellen van de EU van februari t/m april 2026. 
In deze update worden onder andere besproken: de terugkeerverordening, de stand van zaken ontwerpgroep van de Raad van Europa voor het concept van een veilig derde land, uitvoering en implementatie van het EU-Asiel- en migratiepact 2026, het nieuwe Entry/Exit Systeem en jurisprudentie van het HvJEU en het EHRM.

In aflevering 6 van JV zijn 4 noten en 15 uitspraken verschenen. Noten van Mark Klaassen bij twee niet-ontvankelijkheidsuitspraken van het EHRM waarin het Hof overweegt dat uit art. 8 EVRM  geen verplichting volgt om in het kader van gezinshereniging gezinsleven aan te nemen tussen ouders en hun jongvolwassen kinderen, behalve als sprake is van bijkomende elementen van afhankelijkheid die verder gaan dan normale emotionele banden. Mark bespreekt o.a. het onderscheid dat het Hof maakt tussen gevestigde migranten en gezinshereniging en de betekenis van de beslissingen voor het nationale beleid en het afschaffen van het jongvolwassenenbeleid. Corrien Ullersma bij de uitspraak van het HvJEU Gonrieh over de verplichtingen onder art. 13 Gezinsherenigingsrichtlijn om een begunstigde onder de Gri over te brengen naar diens vertegenwoordiging om aldaar aan de formaliteiten voor het visum voor gezinshereniging te kunnen voldoen. Vergelijkbare zaken zijn op 2 juni 2026 bij de Afdeling behandeld. Corrien waagt zich alvast aan een beschouwing van dit arrest. Masja Zweers bij een uitspraak van de Afdeling waarin de Afdeling de “evident onredelijk-toets” toepast op een besluit van DUO over niet-tijdig inburgeren onder de Wet Inburgering 2013 (oud) na het arrest Keren van het HvJEU. De Afdeling oordeelt dat het evident onredelijk is van DUO om vast te houden aan een rechtens onaantastbaar geworden boete- en terugvorderingsbesluit. Bart Toemen bij een Afdelingsuitspraak over de toepassing van WI 2024/6 over de geloofwaardigheidsbeoordeling van asielaanvragen. Bart wijst er op dat de Afdeling op een aantal punten de systematiek van WI 2014/10 blijft aanhouden. In de uitspraak komt dat terug in de integrale toetsing en het betrekken van informatie uit het land van herkomst, als het gaat om de waarde van een document. "Hiermee wordt mijns inziens afgeweken van de systematiek van Werkinstructie 2024/6."

Het HvJEU heeft op 4 juni in de zaak Ebilum prejudiciële vragen beantwoord van de rechtbank Den Haag zp Zwolle van 4 juli 2025, ve25001303. Het Hof legt uit dat art. 46 lid 3 van de Procedurerichtlijn in het licht van art. 47 Handvest grondrechten EU zo gelezen moeten worden dat de rechter in eerste aanleg in asielzaken bij de beoordeling van het beroep rekening moet kunnen houden met alle elementen die in de beroepsprocedure naar voren zijn gebracht en lidstaten deze bevoegdheid niet mogen beperken.

Op 4 juni 2026 heeft de Grote kamer van het Hof van Justitie EU prejudiciële vragen van de Rechtbank Den Haag zp Roermond uit 2024 beantwoord (JV 2024/83, ve24000501). Het Hof legt uit dat art. 20 VWEU gelezen in het licht van art. 7 en 24 van het Handvest grondrechten EU zo moeten worden gelezen dat een derdelander ouder van een EU-burger kind, die een verblijfsrecht heeft in een andere lidstaat een verblijfsrecht moet kunnen krijgen van een lidstaat waarvan het kind onderdaan is zijnde de lidstaat waar het altijd heeft verbleven en voortzetting of verplaatsing verblijf van het kind naar de andere lidstaat tegen zijn belangen indruist. 

In aflevering 5 van JV 2026 zijn 22 uitspraken gepubliceerd en 8 noten: Noot David Kuiper bij het arrest Aroja van het HvJEU waarin het Hof oordeelt dat verschillende perioden van bewaring die een derdelander ter uitvoering van een en hetzelfde terugkeerbesluit uitzit bij elkaar moeten worden opgeteld, ook als die door een periode vrijheid zijn onderbroken. Noot Mirjam den Besten en Vera Kidjan bij een arrest van de Hoge Raad dat ‘bezit van staat’ niet kan leiden tot het Nederlanderschap als de familierechtelijke betrekking voortvloeit uit een polygaam huwelijk dat in Nederland niet wordt erkend wegens strijd met de openbare orde. Noot Taco Groenewegen bij twee uitspraken van de Afdeling over dat het COa bevoegd is een eigen bijdrage vast te stellen in de kosten van opvang indien de vreemdeling een vermogen heeft boven de vermogensgrens en afkomstig uit een door de IND betaalde dwangsom. Wel moet een evenredigheidstoets plaats vinden. Noot Sjoerd Thelosen bij de einduitspraak Adrar. De Afdeling beoogt vooral een handleiding te bieden in de bewaringsprocedure voor het bestuur, de rechtbank en de Afdeling zelf. Net zoals dit eerder was gedaan na de arresten C., B. en X en Ararat. En net zoals bij die eerdere uitspraken probeert de Afdeling het duveltje vooral weer terug in het doosje te stoppen. Noot Marq Wijngaarden bij een Afdelingsuitspraak over de uitleg van het strafrechtelijke taakstrafverbod in de vreemdelingrechtelijke context van verblijfsbeëindiging om redenen van openbare orde en of het misdrijf in concreto een ernstige inbreuk op de lichamelijke integriteit van het slachtoffer heeft gemaakt. Noot Florimond Wassenaar bij een Afdelingsuitspraak over de vraag of de rechter in een zaak die niet direct raakt aan de Unierechtelijke en nationaalrechtelijke voorwaarden voor de bewaring ook ambtshalve mag (en moet) toetsen. In casu de gevolgen van het niet naleven van de inspanningsverplichting ten tijde van de strafrechtelijke detentie. Dat stilzitten kon de vreemdeling nu niet helpen omdat de trein der traagheid op het spoor van het strafrecht reed en zelfs geen enkel station van vertrekhandelingen passeerde tijdens strafrechtelijke detentie. Een vervolgnoot van Helen Oosterom-Staples bij een Afdelingsuitspraak over dat arbeid verricht door een Turks staatsburger met rechtmatig verblijf in Nederland op grond van de Richtlijn tijdelijke bescherming, aangemerkt moet worden als legale arbeid in de zin van artikel 6 van Besluit nr. 1/80 van de Associatieraad EEG-Turkije. Noot Hermie de Voer bij een rechtbank uitspraak over het automatisch verlies van Nederlanderschap onder art. 15 lid 1 onder a RWN.

In het vierde nummer van dit jaar, dat deze week digitaal wordt gepubliceerd:

Niet proportioneel wachten op je gezin 
Het tweestatusstelsel onder het Europese Asiel- en Migratiepact beperkt het recht op gezinshereniging voor subsidiair beschermden. Hoe verhoudt deze beperking zich tot het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens? Helen Rollbühler concludeert dat een algemene wachttermijn van twee jaar, zonder individuele beoordeling, niet in lijn is met dat verdrag. De beperking is ook niet proportioneel, nu er geen sprake is van grote aantallen nieuwe asielzoekers, en de feitelijke wachttermijn al langer zal zijn dan twee jaar. 

Ongelijke toegang tot de arbeidsmarkt 
Bij de toegang tot de arbeidsmarkt voor mensen van buiten, maakt de EU onderscheid naar nationaliteit. Is dit niet in strijd met het recht op gelijke behandeling? Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens blijkt terughoudend te oordelen als het gaat om immigratiebeleid. En de EU-wetgever hoeft bij deze ‘derdelanders’ geen extra redenen aan te dragen voor het onderscheid naar nationaliteit. Mede omdat de EU-wetgever steeds meer wetgeving maakt die van toepassing is op derdelanders, concludeert Heleen Kleinjans dat dit verschil en de geringe bescherming voor asielzoekers, een gemis is. 

Recht op eigen land 
‘Aan niemand mag willekeurig het recht worden ontnomen naar zijn eigen land terug te keren’, zegt een VN-verdrag. Kan dat de basis zijn voor een recht op verblijf in Nederland? Younous Arbaoui onderzoekt hoe hard die bepaling is, naar aanleiding van recente rechtzaken waarin die bepaling een rol speelde, over in Nederland geboren of hier op jonge leeftijd gearriveerde vreemdelingen. Nederland kan dat ‘eigen land’ zijn en Aarbaoui beargumenteert dat dat artikel in ieder geval een ‘eenieder verbindende, rechtstreeks inroepbare bepaling’ is. Die biedt daardoor wellicht meer bescherming dan het recht op eerbiediging van het privé-, familie- en gezinsleven van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. 

‘Gevaar voor de openbare orde’ & Oekraïners 
Na maart 2027 wil de regering de Oekraïners ambtshalve een driejarige tijdelijke reguliere verblijfsvergunning verlenen, met onder andere als voorwaarde dat de vreemdeling geen ‘gevaar voor de openbare orde’ vormt. Chretienne Peeters beantwoordt de vraag hoe dit criterium moet worden geïnterpreteerd.

IM Hamied Ahmadali 
Op 16 maart 2026 overleed de jurist Hamied Ahmadali. Kees Groenendijk en René de Groot schrijven dat hij een moedige bruggenbouwer tussen twee samenlevingen was. Hij droeg bij aan de ontwikkeling, interpretatie en toepassing van migratie- en nationaliteitsrecht in de verhouding tussen de bevolking van Nederland en Suriname, na de onafhankelijkheid in 1975. 

En: 
* Ricky van Oers schrijft de Kroniek inburgering (2021-2025); 
* Johan ten Berg en Taco Groenewegen schrijven de Kroniek Awb in het migratierecht (2021-2025); 
* In het redactioneel vraagt Anna Chatelion Counet zich af hoe ooit zonder generaal pardon de achterstand van 50.000 openstaande asielaanvragen kan worden weggewerkt, nu de regering voorrang wil geven aan nieuwe zaken. 

De Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State heeft op 13 mei 2026 een prejudiciële vraag gesteld aan het HvJEU. Zij wil weten op het begrip 'vrijwillig' in art. 3 lid 3 derde streepje van de Terugkeerrichtlijn gelezen in het licht van de doelstelling van die richtlijn om een doeltreffend verwijderings- en terugkeerbeleid te voeren en in samenhang met art 33 lid 2 onder c en art 38 Procedurerichtlijn 2013/32/EU, zo worden uitgelegd dat dit verwijst naar de keuze van bestemming van de onderdaan van een derde land? De Afdeling schorst de behandeling van het hoger beroep tot het HvJEU uitspraak heeft gedaan en houdt iedere verdere beslissing in het hoger beroep van de vreemdeling tegen VK Zwolle 31 mei 2023, NL22.25430 aan.

JV afl. 4 is verschenen met 31 uitspraken en 7 kritische noten over recente ontwikkelingen in het vreemdelingenrecht. Noot Lieneke Slingenberg bij het arrest Sidi Bouzid van het HvJEU over de Opvangrichtlijn en de grenzen aan sancties bij weigering van overplaatsing in de opvang. De noot benadrukt dat lidstaten de opvang niet volledig mogen intrekken, zelfs niet bij herhaaldelijke weigering, en dat het evenredigheidsbeginsel en de bescherming van elementaire levensbehoeften centraal blijven staan. De staat heeft wel andere bevoegdheden Slingenberg bespreekt de relevantie van deze uitspraak onder de nieuwe Opvangrichtlijn 2024/1346 en de consequenties van deze uitspraak voor Nederland. Noot Jorg Werner bij een Afdelingsuitspraak over het Chavez-Vilchez-verblijfsrecht en de invulling van het criterium ‘afhankelijkheidsverhouding’. De noot is kritisch over de wijze waarop de Afdeling dit criterium koppelt aan ‘daadwerkelijke zorgtaken’, waardoor de beoogde verruiming in de praktijk beperkt effect heeft en verder over het summier inschakelen van experts van de Raad voor de Kinderbescherming. Noot Helen Oosterom-Staples bij een Afdelingsuitspraak over de gescheiden procedures van naturalisatie en verblijfsrecht. De noot onderstreept dat autoriteiten in naturalisatiezaken in beginsel mogen uitgaan van eerdere verblijfsrechtelijke besluiten, maar dat zij in bepaalde gevallen toch zelfstandig Unierecht moeten toepassen, tenzij sprake is van formele rechtskracht. Noot Hermie de Voer bij een Afdelingsuitspraak. Als een Nederlandse overheidsinstantie stelt dat je geen Nederlander meer bent, kan diezelfde Nederlandse overheid je dan verwijten dat je je Nederlandse paspoort niet op tijd hebt verlengd waardoor je alsnog je Nederlandse nationaliteit hebt verloren? In navolging van de HR oordeelt de Afdeling dat dit niet mag. Verder betreft dit een positieve Tjebbes zaak en is opvallend dat de bewijsstukken die concreet maken dat aanvrager gebruik zal maken van zijn Unieburgerrechten dateren van voor het verliesmoment van het Nederlanderschap. Noot Aniel Pahladsingh bij een arrest van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden De noot benadrukt dat het hof afwijkt van de gebruikelijke terughoudende toetsing en zelfstandig het inreisverbod beoordeelt, wat vragen oproept over de verhouding tussen vreemdelingenrecht en strafrecht (crimmigratie) en over de feitelijke onderbouwing van dergelijke beslissingen. Noot Marcelle Reneman bij een uitspraak van VK Haarlem. De noot brengt een jaar na Ararat de jurisprudentie in kaart over de reikwijdte van het arrest. Reneman gaat in op de omvang van de onderzoeksplicht van de IND in het kader van het refoulementverbod en de consequenties voor het terugkeerbesluit wanneer niet of onvoldoende zorgvuldig aan het refoulementverbod is getoetst of is gebleken dat er een risico is op refoulement is bij terugkeer naar het land dat in het terugkeerbesluit is vermeld. Noot Anouk Vandewall en Wouter van Hilten bij een uitspraak van de VK Roermond over schadevergoeding wegens onrechtmatig overheidshandelen. Centraal staat dat een vreemdeling ten onrechte geen verblijfsrecht kreeg toegekend, waardoor zij langer in detentie verbleef. De noot analyseert uitgebreid de toepassing van het civielrechtelijke schadevergoedingskader in het vreemdelingenrecht en laat zien hoe Unierechtelijke verblijfsrechten (Chavez-Vilchez) doorwerken in strafrechtelijke detentie en schadeclaims. 

In het derde nummer van dit jaar, dat vandaag digitaal wordt gepubliceerd: 

Gebrekkig verblijfsrecht voor slachtoffers huiselijk geweld 
Een partnermigrant kan bij huiselijk geweld in aanmerking komen voor een zelfstandige verblijfsvergunning, maar rechters leggen de nadruk op fysiek geweld en erkennen slechts zelden psychisch misbruik als grond voor die verblijfsvergunning. Nederland wijkt daarmee af van internationale verdrag ter voorkoming en bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld. Bovendien stelt het Nederlandse beleid ten onrechte strenge eisen aan vrouwen die nog niet officieel gescheiden zijn, of die door hun referent in de steek zijn gelaten. Dit concludeert Maxime Schoots uit haar analyse van het juridische, deels Europeesrechtelijke, kader en het beleid. 

Rechter moet actief toetsen aan het EU-recht 
Het Hof van Justitie maakt herhaaldelijk duidelijk dat de vreemdelingenrechter de rechtmatigheid van vreemdelingenbewaring en terugkeerprocedures zelf actief moet toetsen. De Nederlandse rechter is daarentegen nogal passief. Volgens Esther Diederen zit het probleem niet in het ontbreken van bevoegdheden voor de rechter maar in de terughoudende interpretatie van de Nederlandse wetgeving op dit punt. 

Toegang voor studenten en onderzoekers van buiten de EU 
De Europese Studie- en onderzoekersrichtlijn stelt voorwaarden voor het verblijf van onder meer studenten en onderzoekers van buiten de EU die hier langer dan drie maanden willen verblijven. Nu de richtlijn tien jaar bestaat bespreken Sofia Helbing en Muhyadin Mohamud de ‘juridische jungle’ waar internationale studenten zich in de praktijk doorheen moeten worstelen om een vergunning te krijgen om hier te verblijven. Zo kan er bij de minister bezwaar worden aangetekend, als de onderwijsinstelling heeft besloten dat de studievoortgang onvoldoende is. Maar daarbij hoeft de minister, anders dan in andere bezwaarschriftenprocedures, geen rekening te houden met omstandigheden die zich na het besluit van de onderwijsinstelling hebben voorgedaan. 

Kroniek toelatingsgronden asiel 
In de halfjaarlijkse Kroniek toelatingsgronden asiel schenkt Sadhia Rafi onder meer aandacht aan rechtspraak ten aanzien van Afghaanse vrouwen, en aan wat er moet gebeuren als iemand kort vóór het indienen van het asielverzoek bijstand kreeg van de VN-organisatie voor hulp aan Palestijnse vluchtelingen (UNRWA)-bijstand. 

En
* Shane van Galen beantwoordt de vraag of een Dublin-overdrachtstermijn die door de overgangsperiode van Dublinverordening naar de nieuwe Asielpactverordening heenloopt, kan worden verlengd tot 36 maanden; 
* het overzicht van arresten en lopende zaken van het Hof van Justitie van de Europese Unie van het Nijmeegse Centrum voor Migratierecht; 
* Ilse van Kuilenburg vertelt in de column dat ze blij is dat ze na haar overstap van de IND naar de advocatuur niet meer mensen feitelijk naar de straat hoeft te verwijzen; 
* Stijn Smulders gaat in het redactioneel in op het wetsvoorstel ter uitvoering en implementatie van het Asiel- en migratiepact, dat voor sommige migranten de niet geringe bestaande wachttijden nog eens verlengt: “Het is wachten op antwoord van de rechtspraak. Nog even geduld a.u.b.!”.